Wydobycie kamienia naturalnego w Polsce

Rozmieszczenie złóż kamienia w Polsce

Krajowe zasoby kamienia naturalnego skoncentrowane są przede wszystkim na Dolnym Śląsku, Kielecczyźnie i w Małopolsce. Dolny Śląsk to region o największej różnorodności litologicznej — tu wydobywa się granity, granodioryty, gabra, bazalty, porfiry i łupki. Rejon Kielc i Gór Świętokrzyskich obfituje w złoża wapieni, dolomitów i piaskowców. Na południu Małopolski i Podkarpaciu eksploatowane są złoża piaskowca karpackiego (fliszowego), stosowanego tradycyjnie w budownictwie regionalnym.

Złoża kruszyw łamanych ewidencjonuje Państwowy Instytut Geologiczny w systemie bilansów zasobów kopalin, aktualizowanym corocznie. Dane te pozwalają śledzić zmiany w poziomie wydobycia i zasobach poszczególnych złóż w skali ogólnopolskiej.

Metody eksploatacji

Kamień naturalny wydobywany jest niemal wyłącznie metodami odkrywkowymi. Wyrobisko tworzy się etapowo, usuwając nadkład (warstwę gleby i skały nieprzydatnej) i odsłaniając złoże właściwe. Główne techniki stosowane w polskich kamieniołomach to:

• Strzelanie materiałami wybuchowymi — stosowane przy twardych skałach magmowych i metamorficznych (granity, gabra). Po odstrzeleniu masyw skalny kruszy się na bloki i okruchy transportowane do kruszarek.
• Urabianie mechaniczne — frezowanie i piłowanie bloków przy użyciu lin diamentowych lub tarczowych pił linowych. Stosowane tam, gdzie wymagana jest kontrolowana wielkość i kształt bloku — przede wszystkim przy wydobyciu na potrzeby kamieniarstwa dekoracyjnego.
• Metody kombinowane — nawiercanie otworów i stosowanie klinów (tzw. klinowanie) lub rozrywania hydraulicznego, umożliwiające uzyskanie bloków bez znaczących uszkodzeń struktury kamienia.

Granity i skały magmowe

Granit jest najczęściej eksploatowaną skałą magmową w Polsce. Jego charakterystyczne cechy — wysoka twardość (6–7 w skali Mohsa), odporność na ścieranie i mrozy oraz estetyczny wygląd po wypoleraniu — czynią go materiałem o wszechstronnym zastosowaniu. Na Dolnym Śląsku granit wydobywany jest m.in. w rejonie Strzelina, Borowa, Stronia Śląskiego i Sobótki.

Gabro, ciemna skała magmowa o zbliżonej do granitu twardości, eksploatowane jest m.in. w kamieniołomach w okolicach Nowej Rudy i Ząbkowic Śląskich. Ze względu na ciemne zabarwienie i drobnoziarnistą strukturę gabro stosowane jest jako okładzina elewacyjna i materiał nagrobkowy.

Wapień i skały węglanowe

Złoża wapieni i dolomitów w rejonie Kielc i Krakowa należą do jednych z najdłużej eksploatowanych w Polsce. Wapień stosowany jest zarówno jako kruszywo budowlane i drogowe, jak i — w przypadku odmian dekoracyjnych — jako materiał okładzinowy. Szczególne miejsce zajmuje wapień pińczowski (tzw. kamień pińczowski), jasny i stosunkowo miękki, używany od wieków w budownictwie sakralnym i architekturze historycznej.

Regulacje prawne i środowiskowe

Eksploatacja złóż kamienia w Polsce podlega regulacjom Prawa geologicznego i górniczego (ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. z późn. zm., dostępna w systemie ISAP). Otwarcie nowego kamieniołomu wymaga uzyskania koncesji od właściwego organu administracji geologicznej — marszałka województwa lub ministra, zależnie od zasobów złoża. Prowadzenie działalności wydobywczej wiąże się też z koniecznością sporządzenia planu ruchu zakładu górniczego i przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

Po zakończeniu eksploatacji złoża przepisy nakładają na przedsiębiorcę obowiązek rekultywacji terenu poeksploatacyjnego. Zrekultywowane wyrobiska przekształcane są często w zbiorniki wodne, tereny leśne lub obszary rekreacyjne.

Znaczenie gospodarcze sektora

Sektor wydobycia kamienia naturalnego stanowi istotny element polskiego przemysłu górniczego. Kruszywa łamane produkowane z kamienia naturalnego są niezbędne dla budownictwa drogowego, kolejowego i ogólnobudowlanego. Eksport polskiego granitu i innych kamieni w postaci bloków i wyrobów gotowych odbywa się m.in. do krajów Europy Zachodniej.